همه انسان ها اضطراب را در زندگی خود تجربه می کنند و طبیعی است که مردم هنگام مواجهه با موقعیت های تهدید کننده و تنش زا مضطرب می شوند، اما احساس اضطراب شدید و مزمن در غیاب علت واضح، امری غیرعادی است. اضطراب شامل احساس عدم اطمینان، درماندگی و برانگیختگی فیزیولوژیکی است. به طور کلی اضطراب یک احساس منتشر، بسیار ناخوشایند و اغلب مبهم دلواپسی است که با یک یا چند حس جسمی مانند احساس خالی شدن سر دل، تنگی قفسه سینه، طپش قلب، تعریق، سردرد و غیره همراه است.

درس ریاضی بدون شک یکی از مهم ترین درس هایی است که دانش آموزان در تمام مقاطع تحصیلی به دانستن و درک آن احتیاج دارند. بسیاری از دانش آموزان به دلایل گوناگون از جمله شیوه تدریس آموزگار، تجربه های ناموفق، فشارهای والدین، کم تمرینی و دشواری در یادگیری مفاهیم ریاضی چنان از این درس دچار ترس و اضطراب می شوند و از خود مقاومت نشان می دهند که گاهی ساده ترین اعمال ریاضی را هم نمی توانند انجام دهند.

نشانه های جسمانی اضطراب عبارتند از : لرزش , عرق کردن دستها , عرق کردن بدن , افزایش ضربان قلب , کوتاهی تنفس , تنش عضلات . سرخ شدن یا گیج شدن , از دست دادن رشته افکار , ناراحتی گوارشی , صدای لرزان . اضطراب امتحان هم یکی از انواع آن می باشد که برای کاهش آن , اولیا , سیستم آموزش و پرورش و خود دانش آموزبا هماهنگی یکدیگر می توانند نقش موثری داشته باشند

امتحان مهمی داشتم اما حالم خیلی بد بود. دلم پیچ می خورد و سردرد داشتم. عضلاتم سفت و منقبض شده بود و کلی عرق کرده بودم. دست هایم هم می لرزیدند. مریض نبودم، پس این ها علایم چه مشکلی بود نمی دانستم اما هرچه بود موجب شد نتوانم نمره خوبی بگیرم. اما بعد، فهمیدم آن روز دچار چه مشکلی شد ه ام. حالا می دانم که همه این ها از نشانه های اضطراب است؛ اضطراب امتحان. اما چرا قبل از امتحان دچار استرس و اضطراب می شویم اضطراب خیلی ساده به وجود می آید. شما برای امتحان ریاضی تان نگرانید چون امتحان ریاضی قبلی تان را خراب کردید و فکر می کنید ممکن است این دفعه هم نمره خوبی نگیرید. یا شاید امتحان قبلی را عالی داده اید و می ترسید این بار نتوانید به آن خوبی امتحان بدهید. اضطراب تمام بدن شما را تحت تأثیر قرار می دهد.

همانند ترس، اضطراب هم سبب ناراحتی کودک شده و او را مجبور به رفتار خاصی می کند. اضطراب به میزان کم غالباً اثرات سازنده ای دارد و محرکی برای خلاقیت، حل مسائل و فعالیت مؤثر است ولی اگر اضطراب شدت یابد سبب از کار افتادگی فرد شده، او را بیقرار و ناراحت می کند.

برای اغلب مردم کلمه امتحان یادآور جلسات خشکی است که در آن جلسات امتحان‌دهندگان بدون اختیار و با سکوت کامل باید حضور پیدا کنند و امتحان‌کنندگان به میل خودشان امتحان دهندگان را در جایی می‌نشانند و مرتبا به آنان اخطار می‌کنند که ساکت، بی‌حرف، نگاه به اطراف نکنید، گوش به فرمان، توجه و ورقه خاصی به نام ورقه امتحانی در اختیار امتحان‌دهندگان می‌گذارند که معمولا به علت بزرگی ابعاد، کنترل آن ورق برای اغلب کودکان دبستانی مساله‌آفرین است و مشکل جدیدی به وجود می‌آورد.

اگر به خاطرات خود در زمان تحصیل نگاه کنیم همیشه نقطه دلهره آوری وجود داشته و آن هم ترس از امتحان است که در پایان هر ثلث یا ترم گریبان ما را می گرفت. هیچ فرقی هم نمی کند در هر سن و سالی که باشیم امتحان معنی دلهره می دهد. چه دانش آموزی که مشغول امتحانات دبستان است و چه دانشجویی که برای قبول شدن واحدهای دانشگاهی جزوه ها را زیر و رو می کند همه از امتحان وحشت دارند. بررسی روانشناسان نشان می دهد مهمترین دلیل ترس از امتحان شکست و عدم موفقیت است که معمولاً به عدم آشنایی با شرایط و نحوه برگزاری امتحان برمی گردد.

اضطراب و افسردگی از پیامدهای دوران بارداری است که اکثر زنان در طول دوره بارداری یا پس از زایمان با آن مواجه هستند. تحقیقات نشان می دهد گوش دادن به موسیقی در دوران بارداری و شیردهی، به کاهش استرس در این دوران کمک می کند. آزمایشی که روی ۲۳۶ زن باردار انجام شد نشان داد، زنانی که روزانه به مدت ۳۰ دقیقه موسیقی کلاسیک و آرامش بخش گوش می دادند، پس از گذشت دو هفته، میزان استرس یا افسردگی در آنها، در مقایسه با دیگر زنان باردار که از استرس یا افسردگی رنج می بردند کمتر شده بود.

در حالی که تشخیص عقل سلیم بر این بوده و هست که پیشگیری بهتر از درمان است، این که تا این حد به مقوله پیشگیری از اختلال های روانی کمتر پرداخته شده است، جای بحث و بررسی وجود دارد. نخستین پژوهش در زمینه پیشگیری از اضطراب در سال ۱۹۴۲ گزارش شده است و از آن تاریخ تاکنون پژوهش های پیشگیری و مطالعات انجام شده در این حوزه، رشد کندی داشته اند. با وجود پیشرفت های بسیاری که در درمان اختلال های اضطرابی صورت گرفته، اما پیشگیری از اضطراب کمتر مورد توجه قرار گرفته است.

اضطراب واژه‌ای است که همگان با آن آشنایی دارند .عوامل مختلف میتوانند ایجاد کننده اضطراب باشند . آدمی از هر جهت تحت فشار زندگی است و حتی مسائل اجتماعی که مستقیماً بر فرد وارد نمی‌شوند میتوانند در او ایجاد اضطراب نمایند .البته باید میان اضطراب و ترس تفاوت قایل شد . به طور ساده می‌توان گفت ترس در پاسخ به خطری معلوم ، بیرونی ، معین و منشأ غیر تعارضی است ولی اضطراب در پاسخ به تهدیدی ایجاد میشود که اکثراً نامعلوم ، درونی و مبهم است و از تعارض منشأ گرفته است .

استرس و اضطراب امروزه یکی از تهدیدکننده ترین خطرها برای بشر به خصوص نسل جوان است. نسلی که خود را در حصار دستاوردهای برگرفته از تکنولوژی، دانش نوین و گسترش رسانه ها می بیند و راهی برای برون رفت از بمباران اطلاعاتی، آلودگی های عصبی و نویزهای اجتماعی نمی یابد. به نظر می رسد با وجود عوامل و محرک های فراوان بیرونی و گمگشتگی های بی شمار نسل امروز برخورد با این معضل اجتناب ناپذیر باشد و دامن هر شهروندی در قرن بیست ویکم را بگیرد.

برخی از افراد تقریبا درباره هر چیزی مضطرب و نگران به نظر می‌رسند. تعداد زیادی از آنها زمانی که مورد بررسی‌های دقیق‌تری قرار می‌گیرند، مشخص می‌شود که مبتلا به اختلالی هستند با عنوان اختلال اضطرابی فراگیر. همان‌طور که از نام این بیماری برمی‌آید، اختلال اضطرابی فراگیر، اضطراب و نگرانی مفرط درباره چند واقعه یا فعالیت در بیشتر روزها و طی یک دوره حداقل شش ماهه را تعریف می‌کند. نگرانی مزبور به سختی مهار می‌شود و با علایم جسمی نظیر تنش عضلانی، تحریک‌پذیری، دشواری در خواب و بی‌قراری همراه است. اضطراب مزبور، رنج و عذاب درون ذهنی برای فرد ایجاد می‌کند و حوزه‌های مهم زندگی فرد را مختل می‌سازد.

افراد مبتلا به اختلال وحشت زدگی (bisorber panic) به صورت ناگهانی و غافلگیرانه دچار حمله های شدید ترس می شوند. در این حمله های ترس، فرد احساس می کند که از پا درآمده و نمی تواند خود را کنترل کند. شروع آنها ناگهانی است و معمولا ظرف ۱۰ دقیقه به اوج می رسند و با مجموعه ای از نشانه های آزار دهنده مشخص می شوند: تنگی نفس، تپش قلب، حالت تهوع، درد سینه، احساس خفگی، سرگیجه، رعشه، بیم شدید، عرق کردن، ناراحتی معده، احساس کرختی یا مور مور شدن، احساس گر گرفتگی یا سرما، احساس واقعی نبودن خود یا محیط، ترس از مردن، دیوانه شدن یا از دست دادن کنترل. در فرد مبتلا چند مورد از این نشانه ها دیده می شود نه همه آنها. حمله های وحشت زدگی ممکن است فراوان - شاید هفته ای یک بار یا غالبا بیشتر - رخ دهند، معمولا چند دقیقه دوام می یابند و به ندرت چند ساعت طول می کشند. گاهی این حمله ها با موقعیت های خاص نظیر رانندگی کردن گره می خورند. همچنین گاهی حمله های وحشت زدگی در حالت هایی نظیر آرمیدگی، خواب یا در موقعیت های پیش بینی نشده رخ می دهند.

اگر نسبت به مطالعه درسی بی میل هستید، تسلیم بی میلی خود نشوید، چرا که به مرور زمان به مطالعه و درس علاقه مند می شوید. از همین حالا وقت خود را با برنامه امتحانی تنظیم کنید. به جای اضطراب امتحان کتابتان را به چند بخش تقسیم کنید و هر زمان روی بخشی از آن کار کنید، می بینید موفق شدن آنقدرها هم دور از دسترس نیست. اگر در هنگام مطالعه متوجه شدید اضطراب مانع تمرکز حواستان می شود و شدت آن به اندازه ای است که مفهوم یک جمله را هم درک نمی کنید، خودتان را بیازمایید. کتاب را بسته و جمله را تکرار کنید.

حتی برای موفق‌ترین آدمها هم پیش آمده که دچار اضطراب شوند و برای یکبار هم که شده دست‌های لرزان و عرق کرده را تجربه کنند. این موضوع کاملاً طبیعی است. شاید شما هم اولین باری که چنین حسی را تجربه کردید وقتی بوده که روی صحنه آمفی‌تئاتر مدرسه برای سرود خواندن حضور پیدا کرده بودید. وقتی پرده‌ها بالا می‌رفت، نفستان تنگ می‌شد، قلبتان به شماره می‌افتاد و دست و پایتان می‌لرزید، اما به‌هرحال مجبور بودید که وظیفه خود را به انجام برسانید.

سال‌های دانشجویی برای تمرین و بهبود بخشی به مهارت‌های اجتماعی مورد استفاده در زندگی شخصی و حرفه‌ای، ‌دوران حساسی تلقی می‌شود. دانشجویان خجالتی اغلب، مهارتهای اجتماعی را تکلیفی چالش انگیز برمی‌شمارند. علل خجالتی بودن بسیاراست، چند عامل برجسته و متداول آن عبارتند از: عزت نفس پایین و ترس از طرد شدن، نگرانی مفرط برای مورد تایید دیگران بودن و خاطرات آزار دهنده از تجربه‌های اجتماعی پیشین هرگاه دانشجویی به یکی از علل خجالتی بودن پیش گفته یا دیگر علل مربوط دچار باشد،‌چه بسا از دیگران دوری جوید، در فعالیتهای فوق برنامه دانشکده شرکت نکند، در کلاس اظهار عقیده نکند. آغازگر یک گفتگو نباشد و نتوند با کسی قرار ملاقات بگذارد. همچنین آنها ممکن است در کمک خواستن، تاب و تحمل در موقعیت‌های دشوار و ظاهری حاکی از بی علاقگی به دیگران مشکل دارند.

امروزه محققان سوئیسی توضیح علمی این امر را یافته اند که چرا گاهی اوقات استرس ناشی از امتحان عامل فراموشی مطالب یاد گرفته شده می شود، زیرا یک تنش و استرس شدید، سیستم اعصاب که در حالت عادی قرار دارد را فعال می کند و این امر غده فوق کلیوی را تحریک و باعث ترشح آدرنالین می شود و از آنجایی که حافظه پس از استرس همچنان کارآیی خود را حفظ می کند تازه بعد از سپری شدن ۳۰دقیقه دچار اختلال می گردد. دانشمندان بر این باورند که هورمون کورتیزول در این مورد تأثیرگذار است. حتی استرس سایر قسمت های مغز را نیز تحریک و باعث ترشح موادی می شود که از طریق گردش خون بر غشاء غدد فوق کلیوی نفوذ کرده و باعث ترشح کورتیزول می شود و این مواد هستند که در زمان استرس حافظه را دچار اختلال می کنند.به منظور اثبات این امر از تعدادی از افراد سالم خواسته شد که ۶۰ کلمه اصلی و کلیدی را به حافظه خود بسپارند تا از این کلمات برای تست حافظه در روز بعد استفاده نمایند. روز بعد یک ساعت قبل از انجام آزمون به گروهی از شرکت کنندگان یک کپسول کورتیزول داده شد که بلافاصله در خون تأثیر می گذارد. این آزمایش نشان داد که استرس مانع یادآوری مطالب نمی شود بلکه باعث اختلال در ترشح هورمون کورتیزول ناشی از استرس می شود و این امر عامل کاهش کارآیی حافظه است. اما چگونه می توان بر استرس ناشی از امتحان غلبه کرد؟ با به کارگیری راهکارهایی که در این مورد ارایه شده است می توان بر استرس و ترس ناشی از امتحان به راحتی غلبه کرد.

همه ما پیش از امتحان یا وقایع مهم دیگر، درجاتی از نگرانی یا تنش را تجربه می‌کنیم. در واقع کمی ترس و نگرانی‌، ما را برمی‌انگیزد و به کمک‌مان می‌‌آید. ولی نگرانی بیش از حد می‌تواند مشکل ایجاد کند مخصوصا اگر در جریان آماده‌سازی و انجام امتحان‌ها مزاحمت ایجاد کند.

اضطراب، حالتی از فشارهای روانی است که با نشانه‌های جسمی و روانی همراه است. نشانه‌های جسمی آن مانند‌‌‌ عرق کرد‌‌‌ن، پرید‌‌‌گی رنگ، سرخ شد‌‌‌ن رنگ، تپش قلب، تنگی نفس، سرگیجه و... است. واقعیت این است که هر کس د‌‌‌ر برابر خطر یا روید‌‌‌اد‌‌‌ ناگوار، نگران و مضطرب می‌شود‌‌‌، این نگرانی طبیعی است ولی نگرانی فرد‌‌‌ مضطرب، غیرواقعی و غیرمنطقی است.

مساله اضطراب به علتهای گوناگون و به شکلهای گوناگون بوجود می‌آید. برخی از اضطرابها علل خاص و مشخصی دارند و برخی از آنها علل واضحی ندارند. برخی بسیار شدید هستند و برخی خفیفتر بروز می‌کنند. مسلما بسته به اینکه علت اضطراب مشخص باشد یا نه یا میزان و درجه آن چقدر باشد روشهایی که باعث کاهش اضطراب می‌شوند، متفاوت خواهد بود. اما تعدادی روش عمومی وجود دارد که می‌توان در کلیه شرایط اضطرابی آنها را بکار برد. اما باید توجه داشت این روشهای عمومی شاید به تنهایی قادر به کنترل اضطرابهای شدید نباشند.

شکل‌گیری اضطراب مانند بسیاری از علائم روان‌پزشکی دیگر، منشاء ژنتیکی و محیطی دارد. دکتر جعفر عطاری مقدم دارای برد تخصصی روانپزشکی در گفت‌وگو با ایسنا ضمن بیان مطلب فوق اظهار کرد: به عبارتی افراد دارای سابقه اختلال اضطرابی در خانواده یا بستگان استعداد بیشتری برای ابتلا به اضطراب نسبت به سایرین وجود دارند.

اضطراب می‌تواند ناشی از یک وضعیت روحی ـ اجتماعی، فیزیکی، زیست‌شناختی، اختلالات طبی، اثرات جانبی داروها و یا ترکیبی از این موارد باشد. هنر یک پزشک در این است که اضطراب شما را در مجموعه‌ای از این عوامل تشخیص دهد.

چگونه می‌توانید‌ حد‌اقل بد‌ون کمی د‌لشوره خود‌ را برای یک امتحان، یا رویارویی با یک روید‌اد‌ مهم آماد‌ه کنید‌؟ وجود‌ کمی اضطراب طبیعی است و شما را برای شروع کار تحریک می‌کند‌. اما اگر این د‌لشوره، شد‌ید‌ شود‌ و احساس کنید‌ گرفتار ترسی شد‌ه‌اید‌ که آرامش را از شما گرفته است، این اضطراب مشکل‌آفرین می‌شود‌. می‌توان این ترس شد‌ید‌ را به د‌لشوره معمولی تبد‌یل کرد‌. انواع روان‌د‌رمانی، شیوه‌های عملی و د‌رمان‌های د‌ارویی برای کنترل اضطراب وجود‌ د‌ارد‌.

کنار تخته ایستاده، دکمه‌های مانتو در دستانش می‌چرخد و به لکنت افتاده مثل همیشه! جواب‌ها را می‌داند، درسش را خوانده، این را هم خودش می‌داند هم معلم، اما اضطراب نمی‌گذارد، نمی‌گذارد خوب جواب بدهد و بااطمینان جواب سوال‌ها را بنویسید. اضطراب نوک مداد دانسته‌هایش را شکسته! چه باید بکند؟ آنچه می‌خوانید، راهکارهایی است درباره مقابله و درمان این اضطراب‌ها! ...

هر کسی نگران می شود. از سالمندان گرفته تا خردسالان هر کدام به نوعی با این مشکل سروکار دارند. اما برای بهبود و رفع آن چه باید کرد؟ بخصوص اینکه با نزدیک شدن به فصل امتحانات و افزایش استرس در نوجوانان و جوانان توجه به این موضوع امری ضروری است. کارشناسان معتقدند چه نگرانی شما بزرگ باشد، چه کوچک، می توانید از سه گام کاربردی زیر در جهت بهبود آن استفاده کنید.

اضطراب یکی از شایع ترین مشکلات عاطفی انسان امروز است که آنچنان در تار و پود زندگی او ریشه دوانیده که به جرات می‌توان گفت زمینه بسیاری از بیماری‌های جسمی، کسالت‌های روحی، آشفتگی‌های رفتاری و واکنش‌های نامناسب او را تشکیل می‌دهد . اضطراب‌های انسان امروزی، واکنشی است در مقابل رشد سریع تکنولوژی، فشارهای ناشی از شهرنشینی، گسستگی‌های ارتباطی، از هم پاشیدگی جوامع، تحوّلات اجتماعی و تعارضات فردی که به شکل فزاینده‌ای حیات بارور و مؤثر انسان را تهدید می‌کند .

محققان می‌گویند بسیاری از زنان سلامت خود را به خاطر بهبود زندگی عزیزانشان به خطر می‌اندازند. دو سوم از زنانی که در مطالعه‌ای توسط ”بنیاد قلب بریتانیا“ شرکت کردند گفتند که بیشتر، نگرانی سلامتی خانواده و دوستان خود هستند تا سلامتی خودشان. و یک پنجم از پرسش شوندگان که مجموعاً شامل ۱۱۵۴ نفر بود گفتند که اصلاً به فکر سلامت خود نیستند.

اولین عادت ماهانه‌اش در راه مدرسه شروع شد. سیزده ساله بود و هر سال شاگرد ممتاز کلاس، اما در هیچ‌کدام از کتاب‌های درسی مطلبی در مورد عادت ماهانهٔ زنان نخوانده بود. می‌دانست که مادرش در بعضی از روزهای ماه راز ناخوشایندی را از او پنهان می‌کند؛ هرچند که هرگز در این‌باره با او حرفی نزده بود. آن روز در مدرسه مثل روزهای دیگر سراغ همکلاسی‌هایش نرفت. در ورزش صبحگاهی هم شرکت نکرد. گوشه‌ای نشست تا خود را از نگاه کنجکاو سایرین مخفی کند. به‌شدت نگران بود. ذهنش مدام به دنبال توضیحی برای این اتفاق تازه می‌گشت. مسائل جنسی زنانه همیشه برایش مبهم بودند. از یکی از دوستانش شنیده بود که اولین عادت ماهانه با خونریزی شدیدی شروع می‌شود. با خود فکر کرد که تا چند لحظهٔ دیگر همهٔ این ناراحتی‌ها به‌سراغش خواهند آمد. عرق سردی بر پیشانی‌اش نشسته بود. در کلاس، دلش تمام مدت شور می‌زد. گوشهٔ نیمکت کز کرده و به معلم خیره شده بود، بدون آن‌که حتی کلمه‌ای از گفته‌هایش را شنیده باشد.زنان به‌طور طبیعی در طول عمر خود با سه وظیفهٔ جسمانی روبه‌رو هستند که در مردان وجود ندارد. این سه خصوصیت زنانه عبارت‌اند از: عادت ماهانه، بارداری و یائسگی. حاصل این تغییرات بقای نسل و ایجاد قدرت تولیدمثل در زنان است. هر یک از این مراحل نیز دوره‌هایی از اضطراب و تنش را به همراه دارد. در آغاز مرحلهٔ اول، دختران جوان، همچنان‌که با بحران‌های روحی دوران نوجوانی دست و پنجه نرم می‌کنند، خود را گرفتار عادتی می‌بینند که آنها را برای بارداری و زایمان آماده می‌کند. در چنین شرایطی، آنان نه‌تنها از این حیث مفتخر نیستند، بلکه اغلب احساس حقارت و شرم می‌کنند.

با شروع فصل امتحان باز هم شاهد سردرد، تهوع، دل درد و... ناشی از استرس فراگیر امتحانی، میان دانش آموزان هستیم. استرسی که هر ساله با شروع خردادماه، حتی جامعه شناسان و کارشناسان مسایل آموزشی و تربیتی را هم به تحلیل ، هشدار و ارایه راهکارها وامی دارد. در این میان گویا امکان جدید آموزشی از جمله کلاس های تقویتی، کتاب های کمک آموزشی، معلمین خصوصی و غیره نیز نتوانسته است در کاهش اضطراب دانش آموزان موثر عمل کند. به علاوه همین امکانات تازه هر ساله به افزایش میزان استرس نیز می انجامد. به نظر شما این مشکل از کجا ناشی می شود؛ عدم استاندارد بودن سوالات و یا نحوه برگزاری امتحانات؟ نقص در نظام آموزشی، مواد درسی و شیوه تدریس و یا انتظارات بالای خانواده ها برای تحصیل فرزندان و دستیابی به مدارج بالای علمی؟

بیماران مبتلا به اضطراب معمولاَ نمی‌دانند که چگونه خود را آرام نمایند. با شناخت فزاینده از تأثیر اضطراب و استرس به عنوان عاملی مهم در بیماری‌ها ، جا دارد که روشهایی در مورد مهار اضطراب بیان شود. در این قسمت ، معلومات فعلی در مورد تأثیر سه روش عمدهٔ خود میزانی (Self-Regulation) یعنی آرامسازی ( Relaxation ) ، بیو فیدبک ( Biofeedback ) و مراقبه ( Meditation) را بررسی می‌نماییم.