صفحه نخست
ارتباط با ما
درباره ما
سامانه SMS
تبليغات
ایمیل
شماره حساب
نقشه سایت
توييتر
فيس بوك
English
سه شنبه 7 مرداد 1393
کلمه کاربری رمز عبور
مایلم هم اکنون عضو شوم رمز عبور را فراموش کرده ام
تعداد نمایش:3923
امتیاز: 1 2 3 4 5 6


بروزرسانی : جمعه 29 تير 1386
منبع : برگرفته از كتاب جغرافياي تاريخي طرقبه نوشته حسين بازوبندي و طلعت ارفعي جزين
علت نامگذاری شهر طرقبه
 

درباره وجه تسمیه و علت نامیدن این شهر (طرقبه) باید گفت: که نام قدیمی این شهر تروغبذ بوده است. پس از سلطه اعراب مانند بسیاری از اسامی دیگر معرب شده است. در کتاب شهر مشهد تالیف سید محمد کاظم امام چنین آمده است. شهر تروغبود نام این شهر نیز در مصادر مختلف قدیمه و جدیده ترغود، ترعبه؛ طرق و طرقبه نوشته شده است. اصطخری در مسالک الممالک و ابن حوقل در کتاب صبورة الارض یکی از شهرهای طوس را بردعور نوشته اند و ابن رسته اصفهانی در کتاب الاعلاق النفیسه یکی از شهرهای طوس را بردع نام برده است و در برخی مصادر دیگر نام این شهر را به اشکال دیگری مانند برعو و برعوز و ... نیز نکاشته اند.

حافظ ابرو نام یکی از کشتزارهای مهم شهر مشهد را مزرعه برده نوشته است. بی گمان کلمات بردغور، برده، بردع همه یک کلمه بوده و به دست نساخ اندکی تحریف شده است و این شهر بعدها ترغبه و طرقبه نامیده شده است.

با توجه به تغییرات محلی طرق به معنی راه و طرقبه را می توان راه خوب و نیکو تعبیر کرد چرا که سابقا راه مشهد به نیشابور از این مسیر بوده و بر راه جلگه برتری داشته که دارای امنیت بیشتر و هشت فرسنگ نزدیکتر از راه دست است. منقول است که زوار کربلا و مشهد که از شمال مشرف می شده اند از این راه استفاده می کرده اند. در کتاب سه سفرنامه آمده است : و یوم یکشنبه بیست و ششم را وارد دررود شدیم و آنجا کثرت زوار بسیاری بود به حدی که راه و جا نبود و آن شب را در آنجا به سر بردیم و یوم دوشنبه بیست و هفتم روانه طرقبه شدیم و از دررود تا طرقبه شش فرسنگ بود و شب را در طرقبه به سر بردیم و یوم سه شنبه بیست و هشتم را وارد مشهد شدیم.

با توجه به مطالب فوق راه عبور زوار و مسافران مشهد از نیشابور به طرقبه بوده است. اما اخیرا پژوهشی در خصوص ریشه یابی کلمه طرقبه توسط یکی از محققین منطقه انجام پذیرفته که عین مطالب ایشان نقل می شود.

شهاب الدین یاقوت حموی «612 ه.ق» در کتاب المعجم البلدان طرقبه را به عنوان ناحیه طوس ذکر میکند. در این منطقه چهار شهر به فواصل دو بزرگ و دو شهر کوچک به نام های تابرات (طابران)نوشان (نوغان) رادکان و تروغبذ که طرقبه بوده است. شهر طرقبه از جمله آبادیهای بزرگ طوس قدیم بوده که در میان دامنه های سرسبز بینالود واقع گردیده است. ترغبذ از ترق و بذ به معنی آبادی بزرگ است. پسوند بد و بذ و پت در پارسی باستان برای غیر انسان به معنی بزرگ آمده است. طرقبه در اصل تروغبذ بوده و ترغبذ و ترغوذ در طول سالیان متمادی تطور لفظی پیدا کرده اند و به ترغبذ و ترعبه وطرقبه تبدیل شده اند.

بعضی افراد به دلیل نداشتن ریشه و تاریخچه طرقبه آن را به معنی راههای بهتر بیان کرده اند و گفته اند:‌طرق جمع مکثر طریق و «به» به معنی بهتر است در نتیجه معنی راههای بهتر می باشد و این موضوع به سفر ناصرالدین شاه شاه قاجار به این دیار برمی گردد. راه نیشابور به طوس از دشت و کوه بوده است به خصوص در فصل بهار و تابستان راه کوه انتخاب می شده است و به دستور ناصرالدین شاه یا کسان او این راه مرمت می شود و چند رباط برای مسافران بنا می شود‌(هنوز بقایای یکی از آن رباطها در اول رودخانه جاغرق و اول رودخانه خرو موجود است) بعد از اینکه این راه بازسازی می شود و توسعه پیدا میکند تطور نهایی بر نام ترغبذ صورت می گیرد و به شکل کنونی طرقبه مرسوم می شود. به هر حال زنده بودن اسامی این سرزمین ییلاقی به دلیل داشتن بهترین انسانهای اهل علم و هنر و معرفت و کار بوده است. در سفرنامه های بعد از ظهور اسلام و کتب تاریخی هر جا از آبادیهای بینالود سخن به میان آمده است قبل از هوای مطبوع و پشش زیبای طبیعت از انسانهای بزرگوار آن به عظمت یاد کرده اند. از جمله شیخ ابی سعید ابی الخیر و امام محمد غزالی از کسانی هستند که به توصیف مردم این دیار به خصوص عارفان ترغبذی پرداخته اند.

در جلد دوم مطلع الشمس که از مولفات صنیع الدوله محمد حسن خان است «1302 ه.ق) تابران و نوغان رو دو شهر بزرگ طوس ذکر کرده تس و چون هفت قرن پس از البلدان نوشته شده، معلوم می شود که در این زمان این دو شهر فوق العاده بزرگ شده و به یکدیگر متصل گشته است. در حالیکه شهرهای کوچک فعلی «رادکان و تروغبذ» بر آن باب از پیشرفت نرسیده اند لذا آنها را از ییلاقات خوب مشهد با جزئی تغییر در املاء ذکر کرده و صنیع الدوله ملتزم رکاب ناصرالدین شاه در سفر مشهد بوده و از نقاطی که خط سیر ملوکانه بوده دیدن کرده و وضع جغرافیایی آن نقاط را به رشته تحریر در آورده و در مقدمه کتاب ذکر میکند که شاه از ییلاقات خوش آب و هوای مشهد دیدن کرده و مدتی در آن اقامت گزیده است.

بدین شرح جاغرق از ییلاقات بسیار خوب مشهد است. به نزهت و صفا و لطف و آب و اعتدال هوا معروف است. مسافت آن از مشهد 3 تا 5 فرسنگ است. طرقبه نیز جزء این بلوک است. در مرات البلدان که از مولفات صنیع الدوله می باشد جاغرق نیز به همین نام و از بلوک ییلاقی مشهد و راه عبور قوافل ذکر شده است.

طرقبه قریب پانصد خانوار جمعیت دارد و دارای قلعه ای است که مشتمل بر 4 برج است. مدخل آن از طرف مشرق و دو برج کوچک دو طرفین آن است و 205 ذرع دور آن می باشد. معروف است که در سال 1212 بیک خان بخارایی آنجا را محاصره کرد و زن ابراهیم خان حاکم آنجا قلعه را حفظ نمود و مدت دو ماه محاصره طول کشید. عاقبت با باروت یکی از بروج آنجا را ویران نمود. معذالک به غلبه دست نیافت. ناچار صلح کرد و مبلغی گرفت و برفت.

در ناسخ التواریخ تالیف میرزا محمدخان سپهر مستوفی، درباره ناصرالدین شاه در  شرح حال سالار و تابعین او در واقعه قیام سالار حکمران خراسان علیه محمدشاه که بواسطه مخالفت سالار با حاج میرزای آغاسی انجام شده می نویسد. خوانین سالار را حمایت میکردند از جمله خوانین دره جاغرق یوزباشی هادی بوده که با 4000 نفر قشون پس از شکست و خوابیدن غائله به دره خشکان «نقندرفعلی» فرار کردند.

شهاب الدین یاقوت حموی در معجم البلدان در ذکر وقایع طوس در صفحه 70 جلد ششم کتاب می نویسد که برای طابران و نوغان بیش از هزار قریه است که جملگی در زمان خلافت عثمان بن عفان فتح گردیده. بنابراین مدرک تاریخی مردم قراء طرقبه ، جاغرق و عنبران و ... در این زمان به دین اسلام مشرف شده اند.

در جلد دوم مطلع الشمس از قول ابن اثیر در حوادث سال 556 ذکر شده است که سلطان محمود صاحب نیشابور و شادیاخ را محاصره و طایقه غز با سلطان محمود بودند. این جماعت چندی در نیشابور بماندند بعد مراجعت کردند. دهات را خراب و غارت نمودند و طوس را تاراج کردند و اهالی را بکشتند اما متعرض قبر مطهر نشدند.

امین احمد رازی در کتاب هفت اقلیم میگوید:

مشهد مقدس منقسم به دوازده بلوک است که یکی از آنها جاغرق است و ارغوان دره که جای بدان لطافت و شگرفی در تمام خراسان نیست.

در ذیل صفحان 563 لغایت 565 از جلد دوم مطلع الشمس تحت عنوان بلوکات مشهد مقدس آمده است؛ بلوک اردمه مشهد به ازقد «ازغد» واقع در جبال جنوبی مشهد و بعد از آن از شهر 3 فرسنگ الی 7 فرسنگ و مجموع این قرا در کوهستان قرار دارند. چهار رودخانه این بلوک را سیر آب می نمایند. رودخانه بار، ازقد که به بندگلستان می ریزد و دو رودخانه مج و مغان که به طرق می رسد.

ترقبه نیز جزو این بلوک است و خود بلوک عبارتست از : جاغرق عنبران و طرق دره و طرقبه و حصار و گلستان و نصوح آباد و راه عبور قوافل و زوار در تابستان از نیشابور از این دره است و قریب 500 خانوار جمعیت دارد.

صاحب مطلع الشمس می نویسد: در مسجد ترقبه این اشعار بر لوحی از سنگ مرقوم است.

در زمان شه نجوم سپاه

آفتاب سپهر حشمت و جان

شاه عباس ثانی آنکه بود

حاجب درگه اش کی و خاقان

از غلامان جیدر و صفدر

زبده اهل خیر خواجه زمان

ساخت بهر ثواب از ره صدق

این نکو مسجد فلک بنیان

بهر تاریخ هاتفی گفتا

قصرها یافت جای او بجنان

و همچنین راجع به سنگ مسجد علیای جاغرق نیز چنین می نویسد:

در عهده پادشاه جهانگیر دین پناه

عباس شاه خسرو اقلیم عدل و جود

کیهان جناب پادشاهی کاستان او

برتر هزار پایه ازین گنبد کبود

احسان شمار شاه حسین آنکه روز بذل

صد باب لطف برزخ اهل طلب گشود

از فرط اهتمام به توفیق کردگار

دارالعباد کرد بنا از پی سجود

تاریخ سال او طلبیدم ز عقل گفت

ای چون خلیل کعبه حاجی بنا نمود

 

 

 

 

نظر خوانندگان در مورد اين مطلب ارسال نظر شما
mher bani konid ke az nam va sargozasht in shar pish az amadane arab mosalman be khak Iran be avarid.sepas- jaram
با عرض سلام
جاي قدرداني و تشكر داره بابت زحمتي كه درباره جمع آوري تارخچه طرقبه كشيده ايد من كه واقعا غافلگير شدم و لذت بردم . سپاس- مجيد معتمدزاده