در همین دوره زمانی تعداد گردشگرانی که به ایران سفر کرده اند 1/6 میلیون نفر بوده که این عده در حدود 1/3 میلیارد دلار در ایران هزینه کرده اند.»
خبر کوتاه بود و تلخ. فکرش را بکنید از جمعیت 6/5 میلیارد نفری کره زمین ما تنها 1/6 میلیون نفر را توانسته ایم جذب دیدن از اماکن باستانی، زیارتی و تفریحی کشور خود کنیم ودرنقطه مقابل از جمعیت حدودا 70 میلیون نفری کشورمان نزدیک به 3 میلیون نفر چمدان ها را بسته و به گوشه و کنار دنیا سرک کشیده اند .
خبر یک نکته ظریف دیگر نیز داشت: ایرانیان به طور متوسط 1480 دلار در سفرهایشان خرج می کنند . این در حالی است که گردشگران خارجی در ایران در حدود 810 دلار به طور متوسط هزینه می کنند.

سفر چیست؟ گردشگر چیست؟

در کنفرانس بین المللی ترانسپورت و جهانگردی که در سال 1964 برگزار شد، یک تعریف جامع از جهانگرد به این مضمون ارائه شد: «جهانگرد کسی است که به منظور تفریح، بازدید از نقاط دیدنی، معالجه، تجارت، ورزش و زیارت به کشور دیگر سفرکند؛ مشروط بر اینکه مدت اقامت از 24 ساعت کم تر و از 6 ماه بیشتر نباشد و در فاصله کم تر از 70 کیلومتر انجام نگیرد.»
هر چند سفر، گردشگری وجهانگردی در طول قرن ها و تاریخ دارای کارکردها و منظورهای گوناگون بوده، از سفرهایی که به قصد کشور گشایی صورت می گرفت تا سفرهای تحقیقاتی و علمی؛ از سفرهایی که کلمب و ماژلان و کوک و امثالهم به هدف کشف دنیاهای جدید و منابع مالی برای امپراطوری های بزرگ انجام می دادند تا سفرهای تاریخ نگاران و ادبایی چون هردوت و گزنفون یونانی و سعدی و ناصر خسروی ایرانی .
اما در نهایت پس از انقلاب صنعتی و بهبود نسبی وضع معیشت، می شود گفت اولین سنگ بنای صنعتی گذاشته شد که در ابتدا صنعت نبود و بخشی تفریحی و ماجراجویانه از زندگی به حساب می آمد . مسئله ای که در نهایت منجر به ایجاد یک صنعت شد. صنعتی که در سال 2004 نزدیک به 622 میلیارد دلار درآمد به بار آورد و تا سال 2010 حجم جهانگردان آن به یک میلیارد نفر با درآمدی معادل 1550 میلیارد دلاربالغ خواهد شد.
شاید از این رو است که کشورها در رقابتی شدید سعی دارند تا از این خوان بهره بیشتری برده و از این نمد کلاهی برای خود دست و پا کنند، کلاهی که هم مجانی است و هم درآمدزا.

چرا و چگونه؟

همان طورکه گفتیم گردشگری می تواند جنبه های گوناگون داشته باشد . از دیدار از آثار باستانی و جاذبه های طبیعی گرفته تا گردشگر وتوریست پزشکی. به طور مثال به دلیل هزینه های بالای درمان پزشکی در آلمان و کشورهای غرب اروپا، کشورهای شرق اروپا مانند چک و لهستان که هزینه های درمان پزشکی پایین تری دارند در سال پذیرای هزاران توریست پزشکی هستند که هم تنی به تیغ جراحان می سپارند و هم گشتی در شهرها می زنند.
کشور اسپانیا به عنوان یکی از کشورهای عمده جذب توریست بدون داشتن آثار خاصی - آثاری که بارزترین آنها آثار دوران اسلامی و اندلس است - توانسته است در سال 2004، 40-30 میلیارد دلار از راه توریست درآمد داشته باشد!
یا کشوری مانند عربستان سعودی با طرح های توسعه ای خود که از سال 80 میلادی آغاز شده توانسته هم اکنون از راه توریست مذهبی و تجاری نزدیک به 30 میلیارد دلار درآمد سالیانه داشته باشد.

گردشگری در اسلام

سفر و گردشگری یکی از تأکیدهای دین مبین اسلام است. به صورتی که در سوره عنکبوت آیه 20 چنین آمده است: «قل سیروا فی الارض فانظروا کیف بدا الخلق ثم الله ینشی النشاه الاخره.»
حضرت علی (ع) هم در فرازی در یکی از خطبه های نهج البلاغه تأکید کرده که جهانگردی که وارد کشور اسلامی می شود، وظیفه حفظ جان و مال او بر عهده حکومت است و تا زمان حضور او درکشور اسلامی این وظیفه برقرار است .
همه این موارد و موارد دیگر نشان می دهد که گردشگری واستفاده از تجارب آن همواره مورد توجه ائمه، علما و ادبا بوده و هست .
در طول تاریخ هم گردشگران معروف و زیادی از ایران دیدن کرده اند که از قدیمی ترین آنها می توان به هردوت و گزنفون مورخان یونانی، مارکوپولو سیاح ایتالیایی و ابن بطوطه عالم وسیاح بغدادی اشاره کرد .

گردشگری در ایران

ایران یکی از بهشت های کشف نشده یا تبلیغ نشده گردشگری دنیاست . بهشتی با امکانات بالقوه که انتظار بالفعل شدن را می کشد . اگر نگاهی به تبلیغات محیطی و رسانه ای بیندازید، تبلیغات جهانگردی کشورهایی مانند مالزی، ترکیه، امارت و دیگر کشورها را خواهید دید. کشورهایی که تنها با تکیه بر یک یا دو جاذبه گردشگری مانند طبیعت یا اماکن تاریخی، سالیانه میلیون ها گردشگر را جذب می کنند .
این در حالی است که کشوری مانند ایران توانایی جذب گردشگر در زمینه های تاریخی، طبیعی، زیارتی، فرهنگی، پزشکی و تجاری را دارد .
دبی تنها توانسته با استفاده از ظواهر مدرن و تجاری توریست ها را جذب کند. مالزی و ترکیه هم با بهره گرفتن از طبیعت و برنامه های متنوع این کار را کرده اند. جایگاه ایران در بخش گردشگری در فاصله سال های 56-46 در میان کشورهای خاورمیانه رتبه اول بود؛ اما وقفه چند ساله به واسطه جنگ تحمیلی و پس از آن اهمیت قائل نشدن مدیران بخش گردشگری به این صنعت، باعث شده که در سال های اخیر رقیبان ما گوی سبقت را از ما بربایند. کشور مصر در همان دوره زمانی (56-46) در رتبه چهاردهم خاورمیانه قرار داشت. ولی اکنون یکی از 10 کشور اول در زمینه جذب گردشگر در دنیاست. حال اینکه رتبه فعلی ما در دنیا بیست و سوم است.

روزی برای گشتن دنیا

یکی از روزهای مناسبتی مهرماه هم روز جهانگری است، روزی که از کنار آن شاید مثل همان آمارها به راحتی بگذریم.
ظرفیت های جذب گردشگر درایران تنها محدود به تخت جمشید، اصفهان، بیستون، طاق بستان، گنج نامه و غار علیصدر و ... نیست . جاهای کمتر شناخته شده، شاید برای توریست های امروز جذاب تر باشند. ضمن این که اکوتوریسم نیز این روزها در رأس توجه است.
یکبار دیگر به این عددها توجه کنید! تا سال 2010 در جهان یک میلیارد گردشگر و 1550 میلیارد دلار درآمد و 100 میلیون شغل به وجود خواهد آمد.
هر گردشگر 10-4 شغل مستقیم و در نهایت 18-15 شغل مستقیم و غیر مستقیم ایجاد خواهد کرد.
سهم ایران از درآمد 622 میلیارد دلاری جهانگردی در سال 2004 تنها 1/3 میلیارد دلار بود، می شود چند دهم درصد؟

تاریخچه جهانگردی در ایران

1317: در وزارت کشور وقت اداره ای به نام «امور جهانگردی» تشکیل یافت.
1320: این اداره به نام «شورای عالی جهانگردی » تغییر نام یافت .
1342: باز هم یک تغییر نام دیگر و این بار نامی به نام «سازمان جلب سیاحان» متولی امور گردشگری و جلب جهانگردان شد.
1353: در پی مصوبه دولت، سازمان جلب سیاحان با سازمان اطلاعات وقت ادغام شد و تشکیل یک وزارت خانه به نام «وزارت اطلاعات و جهانگردی» دادند .
هم اکنون نیز سازمان ایرانگردی و جهانگردی زیر نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مشغول به کار است.
منبع:مجله شاهد جوان 15